İçeriğe geç
Acâib

Sözlük

Hamse

Bir şairin beş mesnevisinden oluşan külliyat. İlk örneği Nizâmî-i Gencevî’nindir.

Ayrıca: penc genc · beş mesnevi

Hamse, beş mesneviden oluşan külliyattır. Mesnevi, her beyti kendi içinde kafiyeli uzun bir manzum anlatıdır. Hamse, Arapça hams (beş) sözcüğünün müennesidir ve bu anlamda ilk olarak Nizâmî-i Gencevî’nin beş Farsça eseri için kullanıldı: Mahzenü’l-esrâr, Hüsrev ü Şîrîn, Leylâ vü Mecnûn, Heft Peyker ve İskendernâme. “Penc genc” (beş hazine) adıyla da anılan bu mesnevilerin taklit edilmesiyle bu tür eserlere hamse adı verildi.

Nizâmî’nin Hamse’si yaklaşık 35.000 beyit tutar ve tamamlanması otuz beş kırk yıl sürdü. Eser sonraki şairlere örnek oldu. Emîr Hüsrev-i Dihlevî’nin Hamse’sindeki mesnevilerin konuları Nizâmî’ninkiyle aynıdır. Câmî’nin Heft Evreng’inde yedi mesnevi bulunur. Fars edebiyatındaki hamselerin büyük kısmı Nizâmî’nin Hamse’sinin taklididir. Fars etkisiyle Türk edebiyatında da 14. yüzyıldan itibaren hamse yazılmaya başlandı. Türk edebiyatında hamse yazan ilk şair Çağatay sahasından Ali Şîr Nevâî’dir. Anadolu’da yazılan ilk hamse Hamdullah Hamdi’ye (ö. 1503) aittir.

Farsça ve Türkçe hamselerde en çok tekrar edilen konu Leylâ ve Mecnûn kıssasıdır. Arşivde Nizâmî’nin Hamse’sinin 1524–25’te Herat’ta hazırlanmış nüshasından ve Emîr Hüsrev Dihlevî’nin Hamse’sinden yapraklar (kitabın birer sayfası) var. Nizâmî nüshasında Hüsrev ü Şîrîn mesnevisinin sahnelerini bulursun.

Bakınız: Mesnevi, Leylâ ve Mecnûn, Nüsha

Terimi gösteren yapraklar

Kaynaklar