İçeriğe geç
Acâib

Sözlük

Mühre

Kâğıdı ya da altın sürülmüş yüzeyi ovarak düzleştiren ve parlatan cila aleti.

Ayrıca: zermühre · kâğıdı mührelemek

Mühre, kâğıdın yüzeyini düzleştirip parlatmak için kullanılan alettir. Eskiden kâğıt imalathanelerinde üretilen kâğıtların yüzeyi kalem ve fırçanın rahatça yürüyeceği düzlükte değildi. Kâğıtlar pürüzlerini gidermek, parlatmak ve kullanılır hale getirmek için mührelenirdi. Âharlanan kâğıt, âhar tabakası çatlayıp arasına is mürekkebi dolmasın diye bir hafta içinde mührelenirdi. Elle yapılan bütün yazı işleri için kullanılan kâğıt, âharlı olsun olmasın, önceden mührelenirdi.

En yaygın mühre, iki yanında tutma kolu olan düzgün bir ağaçtır. Ortasındaki oyuğa çakmak taşı denilen parlak ve sert bir taş yerleştirilir. Kâğıt, ıhlamur ağacından yapılmış pürüzsüz bir tahtanın üstüne konur. Mühre kâğıda kuvvetle bastırılarak ileri geri yürütülür. Daha küçük işlerde cam mühre kullanılır. Deniz kulağı denen deniz böceğinin sert ve parlak kabuğu da aynı iş için kullanılabilir.

Altın sürülmüş yüzeyi parlatan alete zermühre denir. Ezilmiş varak altın kâğıda ya da deriye sürüldükten sonra mat sarı rengi bırakıp altın görünüşü alsın diye bu aletle parlatılır. Zermühre, akik, yeşim ya da yemen taşı gibi pürüzsüz işlenebilen, iri badem biçimine getirilmiş bir taşın ahşap ya da madenî bir sapa takılmasıyla yapılır. Şemse gibi düz olmayan yerlerde ucu ince ve eğri zermühreler kullanılır. Bunlara kartal burnu, sivri mühre, tırnak mühresi denir. Osmanlı döneminde müzehhip ve mücellitler çarşısının bodrum katlarında mührezen esnafı kâğıt terbiyesinin bu son aşamasını tamamlayarak geçinirdi.

Bakınız: Âhar, Halkârî, Şemse

Kaynaklar