Sözlük
Ebru
Ayrıca: ebrû · ebrî · ebru kâğıdı
Ebru, kitreli suyun üstüne serpilen boyaların kâğıda geçirilmesiyle elde edilen bezemedir. Menşei hakkında kesin bir hükme varmak mümkün değildir. Sanat, Türkistan’da Çağatay Türkçesinde ebre adıyla ortaya çıktı. İran’da ebrî diye anıldı. Renkler bulut kümelerine benzediği için buluta nisbet ifade eden bu Farsça ad uygun bulunur. Osmanlı ülkesinde revaç bulan ad, son yüzyılda Türkçede ebruya (ebrû) dönüştü.
Teknede bir kitreli su bulunur. Kitre, geven isimli bitkiden elde edilir ve suya koyuluk verir. Boyalar kaya ve topraktan elde edildiği için toprak boya adıyla anılır. Boyalar fırçayla suya serpilir, her yeni renk öncekileri iterek yer kazanır. Bu tarzdaki ebruya battal ebrusu denir. Tel çubukla desenlendirilirse tarama (gelgit) ebrusu, tarakla yapılırsa taraklı ebru elde edilir. Ayasofya hatibi Mehmed Efendi’nin (ö. 1773) icat ettiği hatip ebrusunda iğneyle çarkıfelek, yürek ve yıldız gibi şekiller çıkarılır. Kâğıt tekneye yavaşça yatırılır ve 15 saniye kadar bekletilir. Bir kez yapılan ebrunun aynısı tekrarlanamaz ancak benzeri yapılabilir.
Ebru kâğıdı eskiden yazma kitapların ciltlenmesinde (ebrulu kap, çârkûşe kap) ve yan kâğıdı olarak kullanıldı. Kıta ve levhaların pervazlarında da çok kullanıldı. Hafif renkli ebru hat için uygun bir zemin sayılır ve bu kâğıtlar ayrıca âharlanır. 16. yüzyılın sonlarında İstanbul’dan Avrupalı seyyahların götürdüğü ebru kâğıtları Almanya, Fransa ve İtalya’da “mermer kâğıdı” ya da “Türk mermer kâğıdı” adıyla tanındı.