Sözlük
Mesnevi
Ayrıca: mesnevî
Mesnevi, sözlükte “ikişer ikişer” anlamındaki mesnâ sözcüğünün nisbet eki almış biçimidir. Edebiyat terimi ve nazım şekli olarak ilk defa Fars edebiyatında kullanıldı. Fars şiirinin kaside ve gazelle birlikte üç temel nazım şeklinden biridir. İki beyitlik şiirlerden binlerce beyitlik müstakil kitaplara kadar değişik uzunluklarda yazılır.
Mesnevilerin her beyti kendi içinde kafiyelidir ve çoğunlukla aruzun kısa kalıplarıyla yazılır. Bu, konu bütünlüğü ve anlatım bakımından şairlere büyük kolaylık sağlar. Mesnevinin üç temel özelliği vardır. Birincisi vezin birliğidir: bütün mesneviler tek bir vezinde söylenir. İkincisi vezninin anlama göre seçilmesidir. Hamâsî konularda daha çok mütekārib bahri tercih edilir. Üçüncüsü içinde gazel ve kaside gibi başka şiir kalıplarına yer verilmemesidir.
Mesnevi genellikle dinî, tasavvufî, destanî, tarihî, ilmî, mizahî ve öğretici konuların anlatılmasında, çeşitli aşk hikâyelerinin nazma çekilmesinde kullanılır. Firdevsî’nin Şâhnâme’si ve Nizâmî’nin Hüsrev ü Şîrîn’i uzun mesnevilere örnektir. Arşivde Hâtifî’nin Hüsrev ile Şîrîn hikâyesini yeniden yazdığı mesnevinin 1498–99 tarihli Osmanlı nüshasından yapraklar (kitabın birer sayfası) var.
Bakınız: Hamse, Şehnâme, Leylâ ve Mecnûn


