İçeriğe geç
Acâib

Sözlük

Katı'

Kâğıt ya da deriyi oyarak yazı, motif ve figür çıkarma sanatı.

Ayrıca: kâğıt oymacılığı · kātı‘

Katı‘, kâğıt ya da deri üzerine çizilmiş yazıyı, motifi veya şekli oyup çıkararak başka bir kâğıda ya da deriye yapıştırma sanatıdır. Sözlükte “kesmek” anlamına gelir. Bu sanatla yapılan esere kātıa, sanatçıya kātı‘ ya da kattâ‘ denir.

Katı‘ için renkli, âharlı (perdahlanmış), ebrulu, genellikle mühreli (taşla parlatılmış), ne çok ince ne kalın kâğıtlar kullanılır. Dört beş kat kâğıt murakka tahtasında nişasta muhallebisiyle yapıştırılır, kuruyunca tahtadan kesilip çıkarılır. Üzerine çizilen yazı, bahçe resmi ya da figür ince uçlu keskin bir aletle dikkatle oyulur. Oyulup çıkan erkek parçalarla geriye kalan dişi kalıplar ayrı ayrı yeniden yapıştırılır ve bezenmiş levhalar hazırlanır. Deri oyma ise daha çok cilt sanatında uygulanır.

Kâğıt oymacılığının ilk örneklerine 15. yüzyılın ikinci yarısında, Timurlular ve Akkoyunlular döneminde rastlanır. 16. yüzyıl başından itibaren Safevîlerde ve Osmanlılarda gelişti. Âlî Mustafa Efendi, 15. yüzyılda Herat’ta yaşayan Abdullah Kātı‘ı bu sanatın ilk ve en önemli temsilcisi sayar. Osmanlı’da Efşancı (Oymacı) Mehmed döneminin en büyük ustası olarak anılır. 1534’te öldü. Osmanlı kâğıt oyma sanatı en parlak dönemini Kanûnî Sultan Süleyman zamanında yaşadı. Katı‘ levhalar murakkalarda minyatür ve tezhiple yan yana yer aldı.

Bakınız: Murakka, Âhar, Ebru

Kaynaklar