Sözlük
Hattat
Ayrıca: kâtip · muharrir
Hattat, sülüs, nesih ve nesta‘lik gibi İslâm yazılarını güzel yazan ve öğreten sanatkârdır. Sözcük, sözlükte “yazı yazmak, işaret koymak” gibi anlamlara gelen hat masdarından türeyen bir addır. Kelimenin ilk ne zaman kullanıldığı konusunda kesin bilgi yoktur. Bir görüşe göre muhtemelen 12. yüzyılda kullanılmaya başlandı. Önceleri “okuma yazma öğreten” anlamındaydı ve zamanla “güzel yazıyı icra eden sanatkâr” anlamını kazandı.
Hattatlara başka adlar da verildi. Arap hattını yazanlara verilen en eski isim kâtiptir. Bu sözcük “kâtib-i sultânî” ifadesinde görüldüğü gibi Osmanlı saray hattatlarının resmî unvanı oldu. Şeyh Hamdullah eserlerine “Kâtibü’s-sultânî” diye imza koydu. Hattı sanat amacıyla meslek edinenlere verilen ilk unvan ise muharrirdir. Güzel yazı yazmaya da tahrir denirdi. Bu unvanı ilk kullananın Kutbe el-Muharrir (ö. 771) olduğu bilinir.
Kâtip unvanıyla anılanlar arasında Abdullah Kırîmî (“Kâtib-i Tatar”) ve Şeyh Hamdullah’ın hocası Hayreddin Mar‘aşî (“Kâtib Hayreddin”) bulunur. II. Bayezid devrine ait bir in‘âmât defterinde Şeyh Hamdullah da kâtip diye anılır. Nefeszâde İbrâhim Efendi’nin Gülzâr-ı Savâb’ının birinci kısmına “Tabakāt-ı Küttâb” adını vermesi, Osmanlılarda hattata kâtip de denildiğinin delili sayılır.