Sözlük
Âhar
Ayrıca: perdah kolası · âharlı kâğıt
Âhar, kâğıda sürülen ve yüzeyini düzgün, yazılabilir hale getiren perdah kolasıdır. Sözcük aslen Türkçedir ve “düzgün bir şekilde perdahlama, perdah kolası” anlamına gelir. Âharsız kâğıt mürekkebi kolayca emer ya da dağıtır. Âharlanmış kâğıttaki koruyucu tabaka mürekkebin emilmesini engeller. Hatalı yazı kâğıda zarar vermeden silinip yeniden yazılabilir. Hattatlar, müzehhipler ve minyatür ustaları bu yüzden hep âharlı kâğıt kullandı. Türkçedeki “mürekkep yalamış” deyimi de buradan doğdu.
En yaygın âhar yumurta, un ve nişasta âharıdır. Yumurta âharı için yumurta akı bir şap parçasıyla çevrilerek şeffaflığını ve yapışkanlığını kaybedene kadar işlenir. Köpüğü ayrılınca dipteki sıvı kâğıda sürülmeye hazırdır. Hafif âhar istiyorsan bir kat yeterlidir ve buna tek âharlı denir. Daha kuvvetli istiyorsan ikinci kat öncekinden farklı yönde sürülür. Böyle kâğıda çift âharlı ya da çiftâlî denir. Nesih gibi az düzeltme isteyen yazıya tek kat, celî gibi çok düzeltme isteyen yazıya çift âhar uygun görülür. Kalın sürülen âhar sonradan çatlayabilir.
Âharlanan kâğıt gölgede kurutulur ve çakmak mühre ile perdahlanır. Buna kâğıdı mührelemek denir. Hazırlanan kâğıtlar bir ağırlık altında en az bir yıl bekletilir ve eskidikçe daha da güzelleşir. Kâğıt âharlamak zamanla bir meslek oldu. İstanbul’daki Müzehhipler Çarşısı’nda âhar ve mühre yapan esnaf bulunurdu. Yine de hattatlar çoğunlukla kâğıdı kendileri âharlamayı seçti. Âhar yapma usullerini derli toplu anlatan tek kaynak, Nefeszâde İbrâhim’in (ö. 1650) Gülzâr-ı Savâb adlı eserindeki bölümdür.