İçeriğe geç
Acâib

Sözlük

Kâğıt

Yazma kitapların temel malzemesi. Osmanlı sarayında Doğu ve Batı kâğıtları birlikte kullanıldı.

Ayrıca: kağıt · Semerkant kâğıdı

Kâğıttan önce insanlar kil tabletler, taş, tahta, metal ve kemik levhalar kullandı. Mısırlılar milâttan önce 4000’de Nil kenarında yetişen papirüs bitkisinden kâğıda benzer bir yazı malzemesi elde etti. Deriden yapılan parşömenin adı “Bergama işi” anlamındaki pergamenden gelir. Kâğıdı genellikle milâttan sonra 105’te Çin’de Ts’ai Lun’un icat ettiği kabul edilir.

Yakındoğu’da ilk kâğıt imalathanesi Hârûnürreşîd döneminde, 794–95’te Bağdat’ta açıldı. Semerkant’ta kâğıt sanatı bazı araştırmacılara göre Talas Savaşı’nda alınan esirler aracılığıyla 756’da başladı. Avrupa, 1276’da İtalya’nın Fabriano şehrinde kâğıt yapılana kadar ihtiyacını Yakındoğu ve İspanya’dan karşıladı.

Belgeler, 15. yüzyılda Osmanlı sarayında hem Doğu hem Batı menşeli kâğıtların kullanıldığını gösterir. 1505 tarihli Enderun Hazinesi defterinde “bir sandık içinde Hindî kâğıtlar ve Semerkandî kâğıtlar” anılır ve nakkaş kâğıtları da zikredilir. Âlî Mustafa Efendi’ye göre 16. yüzyılda Osmanlı bölgesine Şam, Semerkant, Çin, İran ve Hint menşeli kâğıtlar geliyordu. Hattatlarca Buhara kâğıdı olarak tanınan Semerkant kâğıdı kalın, koyu renkli ama sağlamdı. Seyyah Pierre Belon’a göre 16. yüzyılın ilk yarısında kâğıdı denizden İtalyanlar getirirdi, İstanbul’da kâğıt yalnız mührelenir, imal edilmezdi.

Bakınız: Âhar, Mühre, Mürekkep

Kaynaklar