Sözlük
Maktel
Ayrıca: mekātil · Maktel-i Âl-i Resûl
Maktel, sözlükte “öldürmek” anlamındaki katl kökünden türeyen bir sözcüktür; “birinin öldürüldüğü yer veya öldürülme zamanı; vahşice öldürme; ölümlere sebep olan büyük savaş” demektir. Edebî terim anlamını İslâmî dönemde kazandı. Hz. Peygamber döneminden itibaren İslâmiyet’le ilgili mücadeleler ve hilâfet meselesinden doğan öldürmeler tarih kitaplarında genellikle maktel sözcüğüyle karşılandı. Ölümlerin sayısı ve önemi arttıkça “maktel” ya da “mekātil” başlığı altında müstakil eserler yazıldı.
Maktellerin öldürmeleri konu edinen diğer eserlerden farkı, yalnız katl olayını ele almaları ve olayı etraflıca anlatmalarıdır. Peygamberin akrabalarının ve özellikle Hz. Ali neslinin öldürülmesi daha yaygın işlenen konudur. Metinler çoğu zaman duygulu ve destansı bir üslupla yazılır. Maktelleri daha çok Şiî yazarlar kaleme alsa da peygamber ailesine duyulan sevgi yüzünden diğer Müslümanların yazdığı maktel sayısı da az değildir. İlk örnekler 8. yüzyılın ilk çeyreğine aittir. İlk maktel müellifi olarak bilinen Şiî tarihçi Ebû Mihnef (ö. 774) için en az on üç maktel anılır.
Arşivde Lâmiî Çelebi’nin Kerbela olayını anlatan Türkçe makteli Maktel-i Âl-i Resûl’ün, 16. yüzyıla ait resimli bir nüshasından dağılmış yapraklar (kitabın birer sayfası) var.


