Sözlük
Mürekkep
Ayrıca: is mürekkebi · midâd
Mürekkep, hat sanatında kullanılan çeşitli renk ve kıvamdaki sıvı yazı malzemesidir. Birkaç maddenin birleşiminden oluştuğu için Türkçede mürekkep denir. Arapçada midâd ve hibr, Farsçada siyâhî, zekab ve zügâlâb gibi sözcükler kullanılır. Antikçağda siyah mürekkep, su katılmış hayvanî zamkla isin karıştırılıp ezilmesiyle hazırlanırdı. Kaynaklarda siyah mürekkebin yüzde 25 zamk ve yüzde 75 isten oluştuğu anılır.
İslâm kültüründe en eski yazma kitaplarda bile parlaklığını ve siyahlığını koruyan mürekkep, is mürekkebidir. Ana unsuru bal mumu, bezir yağı, neft yağı veya gaz yağı gibi maddelerin usulüne göre yakılmasıyla elde edilen istir. Osmanlı döneminde is çıkarmayı meslek edinen esnafın ishâneleri Eğrikapı semtindeki Tekfur Sarayı’ndaydı. Gülzâr-ı Savâb’ın tarifine göre birkaç toprak çanağa halis bezir yağı doldurulur, rüzgârsız bir yerde içine kısa bir fitil konup yakılır, çanakların üstüne başka çanaklar kapatılır. Çıkan isler kuş kanadıyla bir kâğıda alınır. İs mürekkebini kâğıda tutturan Arap zamkının iyisi Sudan’dan gelen cellâbî türüdür.
Siyah dışında renkli mürekkepler de yapıldı: zincifre, kermes, lak ve koşnilden kırmızı mürekkep, altın ve gümüş mürekkep. Ezilmiş varak altından yapılan zermürekkep halkârîde kullanılır.