Nakkaş · 16. yüzyıl
Kara Memi kimdir? Hayatı ve üslubu
Kara Memi, Şahkulu'nun öğrencisi olan, ondan sonra Kanuni'nin sarayında nakkaşbaşı olan ve lale, gül, karanfil gibi bahçe çiçeklerini tezhibe sokan Osmanlı müzehhibi ve nakkaşıdır.
II. Selim döneminde hayattaydı · doğum ve ölüm yılı bilinmiyor
Hayatı
TDV'de Gülnur Duran'ın maddesi Kara Memi'nin hayatı hakkında az şey bilindiğini söyler. Saray defterlerinde adı Kara Mehmed Çelebi, Mehmed-i Siyah ve Kara Memi diye geçer. Sarayda hem müzehhib, yani tezhip sanatçısı, hem nakkaş olarak çalıştı. II. Selim döneminde hâlâ hayattaydı.
Hocası Şahkulu. Şahkulu 1556'da ölünce Kara Memi saray nakkaşlarının Rûmî bölüğünün başına geçti. TDV bu görevi 1557–58 tarihli bir ehl-i hıref defterine dayandırır. O defterde yevmiyesi 25,5 akçe.
İmzalı eserleri
En eski imzalı eseri 1554 tarihli bir Dîvân-ı Muhibbî. Muhibbî, Kanuni'nin şiirlerinde kullandığı mahlas. Bu nüsha Hamburg'daki Museum für Kunst und Gewerbe'de. Aynı divanın bir nüshası da Nuruosmaniye Kütüphanesi'nde (nr. 3873). TDV, 1566 tarihli İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi nüshasını (TY 5467) üslubunun en olgun örneği sayar. Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi'ndeki bir Kur'an'ın (Emanet Hazinesi 49) cilt sertabındaki kayıt da tezhibini ona bağlar.
Üslubu
TDV, Kara Memi'nin tezhibe yeni bir üslup ve anlayış getirdiğini yazar. Lale, gül ve karanfil gibi bahçe çiçeklerini yarı üsluplaşmış biçimde çizdi. Bahar dallarından kompozisyonlar kurdu, kenarlara renkli halkâr yaptı. Geleneksel rûmî ve hatâyî motiflerini de yeni bir yorumla kullandı.
Öğrencileri arasında oğlu da vardı. TDV'ye göre üslubu uzun süre Osmanlı sanatına hâkim oldu ve tezhibin dışında çiniye, halıya, kumaşa, maden ve ahşap işlerine geçti. Hocasının saz yoluyla birlikte görmek için Tezhip nedir? rehberine bak.
Arşivdeki yaprakları
Arşivde Kara Memi'ye bağlanan bir yaprak yok. Kanuni döneminden tezhipli bir tuğrayı ve bahar dalı motiflerini Tezhip nedir? rehberinde görebilirsin. Met o tuğrayı Kara Memi'ye bağlamıyor.
Sık sorulanlar
- Kara Memi ile Kara Memiş aynı kişi mi?
- Hayır. Kara Memi, 16. yüzyılda Kanuni'nin sarayında çalışan bir müzehhib ve nakkaş. Kara Memiş adıyla aranan kişi başka biri.
- Kara Memi üslubunun özelliği nedir?
- TDV'ye göre lale, gül ve karanfil gibi yarı üsluplaşmış çiçekler, bahar dalı kompozisyonları ve renkli halkâr kenarlar. Rûmî ve hatâyî motiflerini de yeni bir yorumla kullandı.
- Kara Memi'nin imzalı eserleri nerede?
- En eski imzalı örnek 1554 tarihli bir Dîvân-ı Muhibbî, Hamburg'daki Museum für Kunst und Gewerbe'de. 1566 tarihli ikinci bir Muhibbî divanı İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi'nde.