İçeriğe geç
Acâib
← Rehberler

Leylâ ile Mecnûn nedir?

Leylâ ile Mecnûn, Kays ile Leylâ'nın aşkını anlatan, Arap, Fars ve Türk edebiyatlarında yüzyıllarca yeniden yazılmış bir hikâye. Arşivde bu hikâyeden bir yaprak var.

Kavram rehberi · · 4 dk · İlayda

Leylâ ile Mecnûn, Arap, Fars, Türk ve Urdu edebiyatlarında işlenmiş bir aşk hikâyesi. Şairler onu yüzyıllarca yeniden yazdı. Mecnûn bir lakap: âşık Kays, Leylâ'ya duyduğu aşk yüzünden aklını kaybettiği için bu adla anıldı ve lakap zamanla asıl adının yerini aldı.

Hikâye

Necid'de Benî Âmir kabilesinden Kays ile Leylâ, hayvanları otlatırken birbirini sever. Aşkları duyulunca Leylâ çadırda alıkonur ve Kays'a gösterilmez. Kays'ın isteği reddedilir, Leylâ başkasıyla evlendirilir.

Kays aklını kaybeder ve çöle kaçar. Vahşi hayvanlarla yaşamaya başlar. Leylâ aşkın acısıyla ölür. Mecnûn onun ardından ağıtlar söyleyerek çölde dolaşmayı sürdürür. TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre sonunda çölde ölü bulunur.

Kimler yazdı?

Hikâyenin kökü Arap kültüründe. Mesnevi biçiminde ilk ele alan Nizâmî-i Gencevî oldu. Hikâyeyi Hamse'sinin üçüncü mesnevisi olarak yazdı ve olayları İran'a uyarladı. Emîr Hüsrev Dihlevî ona cevap olarak kendi Mecnûn u Leylî'sini yazdı. Türk edebiyatında hikâyeyi önce Gülşehrî özetledi, müstakil mesneviyi ilk Şâhidî yazdı. Fuzûlî'nin Leylâ vü Mecnûn'u ise Türk edebiyatının en güzel mesnevisi sayılıyor.

Terimin kısa tanımı için Leylâ ve Mecnûn maddesine bak.

Arşivdeki yaprak

Arşivde bu hikâyeye bağlı tek yaprak, Emîr Hüsrev Dihlevî'nin Hamse'sinden. Met'in başlığına göre Leylâ, çölde Mecnûn'u ziyarete gelir. Resimde solda kubbeli bir çadır ve içinde üç kadın var, aşağıda yarı çıplak bir adam bir hayvana sarılmış oturuyor. Figürlerin kim olduğu resimde yazılı değil, eşleştirme Met'in başlığına dayanıyor.

Leylâ, Mecnûn'u çölde ziyaret ediyor
Leylâ, Mecnûn'u çölde ziyaret ediyor. · Met 13.160.3, Görsel 1

Aynı Hamse'nin başka bir nüshasından, çölde hayvanlar arasında oturan zayıf bir adamı gösteren bir yaprak daha var. Resim hikâyeyi andırıyor ama Met sahne adı vermiyor ve eşleştirme doğrulanmadı.

Sahneyi tanımak

Bir yaprakta çöl, vahşi hayvanlar ve çadır birlikte görünüyorsa hikâye bu olabilir. Yine de emin olmak için yaprağın künyesindeki sahne adına ve kurumun kaydına bak.

Aşk hikâyelerini bir arada görmek için Aşk ve Hikâye temasına, başka bir mesnevi için Hüsrev ile Şîrîn nedir? rehberine bak.

Kaynakça

  • "Leylâ vü Mecnûn", TDV İslâm Ansiklopedisi, islamansiklopedisi.org.tr.
  • "Nizâmî-i Gencevî", TDV İslâm Ansiklopedisi.
  • The Metropolitan Museum of Art, Emîr Hüsrev Dihlevî, Hamse, 13.160.3 kaydı.

Sık sorulanlar

Mecnûn gerçek bir kişi mi?
Mecnûn, Kays b. Mülevvah el-Âmirî adlı şairin lakabı. TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre 689 civarında öldüğü kabul ediliyor. Leylâ'ya duyduğu aşk yüzünden aklını kaybettiği için bu lakapla anıldı.
Hikâyeyi ilk kim mesnevi olarak yazdı?
TDV'ye göre hikâyeyi müstakil bir mesnevi olarak ilk ele alan Nizâmî-i Gencevî. Mesnevisini Şirvanşah Ahsitân'ın isteğiyle, dört aydan kısa sürede, yaklaşık 5000 beyitle yazdı.
Arşivde Leylâ ile Mecnûn yaprağı var mı?
Evet, bir yaprak var: Emîr Hüsrev Dihlevî'nin Hamse'sinden, Leylâ'nın çölde Mecnûn'u ziyaret ettiği sahne.

Örnek yapraklar