Met 13.228.31
Emîr Hüsrev Dihlevî, Hamse
Delhili şair Emîr Hüsrev’in Nizâmî’ye cevap olarak yazdığı beş mesnevi. Herat’ta 1485’te ve Babür Hindistanı’nda resimlenmiş nüshalardan yapraklar.
- Tarih
- 1597–98
- Bölge
- Lahor, Hindistan (Mugal, Ekber Şah dönemi)
- Kurum
- The Metropolitan Museum of Art
- Temalar
- Aşk ve hikâye
Bu eser hakkında
Emîr Hüsrev Dihlevî (1253–1325), Delhi’de yaşamış, Farsça yazan büyük bir şair. Hamse’si, Nizâmî’nin aynı adı taşıyan beş mesnevisine bir cevap, yani bir nazîre. Hamse “beşli” demek: beş ayrı mesneviden oluşan bir cilt. Mesnevi de beyitlerle yazılmış uzun anlatı şiiri.
Beş mesnevi şunlar: öğüt ve kıssalardan oluşan Matlaʿu’l-envâr, Şîrîn ü Hüsrev, Mecnûn u Leylî, Behrâm-ı Gûr’un yedi prensesten hikâye dinlediği Heşt Bihişt ve İskender’i anlatan Âyîne-i İskenderî. Nizâmî’nin hikâyelerini bilenler aynı aşıkları burada başka bir şairin dilinden okur.
Kitap yüzyıllar boyunca saray atölyelerinde yeniden resimlendi. Arşivdeki yaprakların bir kısmı Dublin’deki Chester Beatty Kütüphanesi’nin Per 163 nüshasından. Bu nüsha 1485’te Herat’ta, Sultan Hüseyin Baykara’nın sarayında hazırlandı ve bazı resimleri atölyenin başındaki Bihzâd’a bağlanıyor. Yaşlı sûfî ile gencin karşılaşması, Şeyh Nizâmeddin Evliyâ’nın önünde semâ eden dervişler ve Mecnûn’un doğumu bu nüshadan.
Diğer yapraklar farklı nüshalardan. Bir grup 1496’da yine Herat’ta hazırlanmış, bugün dağılmış bir nüshadan; The Met’teki iki yaprak 1520–25 Herat’ından. The Met’teki yaprakların çoğu ise Babür Hindistanı’ndan: 1597–98’de Ekber Şah için resimlenmiş bir nüshadan koparılmışlar. Bu nüshadaki “Hükümdarın evladını yitiren anneye tazminat önermesi” sahnesi ressam Miskin’e atfediliyor. Aynı sahnenin bir asır arayla Herat’ta ve Hindistan’da nasıl çizildiğini karşılaştırabilirsin.
