Bir prensin doğduğu gece gökyüzü

Londra'daki Wellcome Collection'da MS Persian 474 numarasıyla duran küçük bir yazma var. Kütüphane kaydında adı Kitâb-ı Vilâdet-i İskender: İskender'in doğumu kitabı. İçinde bir hayatın başlangıç anı, gökyüzünün o anki hâliyle birlikte kayıtlı.

Kimin gökyüzü?

İskender Sultan, Timur'un torunlarından biri. Timurlu prensleri arasında kitaba ve sanata düşkünlüğüyle bilinir; himayesinde çalışan atölyeler dönemin en ince yazmalarından bazılarını üretmiştir. Bu yazma 1411'de, onun saray müneccimi tarafından hazırlandı.

Kişisel yıldızname, yani zâyiçe, ortaçağ İslam dünyasında yaygındı. Bir hükümdarın doğduğu andaki gezegen konumları hesaplanır, buradan karakteri ve geleceği okunurdu. Wellcome bu nüshayı türünün en güzel örneklerinden biri olarak tanımlıyor.

Çarkı okumak

Sayfanın merkezinde bir çark var. Çevresinde on iki burç, her biri kendi figürüyle: hayvanlar, insanlar, yarı yarıya ikisi. Zemin lâcivert, çizgiler altın. Bu bir bilim diyagramı mı, bir resim mi? İkisi birden. Müneccimin hesabı ile nakkaşın fırçası aynı sayfada buluşuyor.

Bu yüzden zâyiçeler minyatür tarihinde özel bir yere sahip. Masal ya da destan resmetmiyorlar; bir ölçümü, bir tarihi, bir ânı resmediyorlar. Ama o ânı, gökyüzünü dolduran yaratıklarla birlikte.

Kehanetin sonu

Yıldızlar İskender Sultan'a ne vaat etti, bilmiyoruz; yazmanın metni henüz bu arşivde çevrilmedi. Bildiğimiz, gökyüzünün resmedilmiş hâlinin altı yüz yıldır korunduğu ve bugün herkesin açıp bakabileceği.

Yazma kamu malı olarak yayımlanıyor. Tam çözünürlüklü sayfaları Wellcome'un sitesinde, yaprak yaprak inceleyebilirsin. Benzer kehanet kitapları için Fal ve Yıldızlar temasına göz at.