TSMK Hazine 841
Ayyûkî, Varka ve Gülşah
Ayyûkî’nin Varka ile Gülşah aşkını anlatan mesnevisinin bilinen tek resimli nüshası: Topkapı Hazine 841, 71 minyatür, Anadolu Selçuklu dönemi.
- Tarih
- y. 13. yüzyıl
- Bölge
- Anadolu / Selçuklu
- Kurum
- Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi
- Temalar
- Aşk ve hikâye
Bu eser hakkında
Varka ile Gülşah, Arap çölünde geçen bir aşk hikâyesi. Ayyûkî bu hikâyeyi 11. yüzyılda Farsça bir mesnevi olarak yazıp Gazneli Sultan Mahmud’a sunmuş. Mesnevi, beyitlerle yazılmış uzun anlatı şiiri demek.
İki genç aynı obada büyür, aynı hocadan ders alır. Düğün günü Rabî ibn Adnân adında bir rakip obaya baskın yapar ve Gülşah’ı kaçırır. Varka onu kurtarmak için savaşır, sonra evlenecek kadar mal edinmek için Yemen’e gider. Döndüğünde ona Gülşah’ın mezarı diye sahte bir mezar gösterilir. Varka sevdiğini sonunda Şam’da, bir yüzük sayesinde bulur; ama orada kalmaz, ayrılır ve kısa süre sonra ölür. Gülşah da onun mezarı başında can verir. Hikâye yine de mutlu biter: Hz. Muhammed’in duasıyla ikisi dirilir ve kırk yıl birlikte yaşar.
Topkapı’daki Hazine 841, bu mesnevinin bilinen tek resimli nüshası. İçinde 71 minyatür var ve birinde nakkaş Abdülmü’min el-Hûyî’nin imzası okunuyor. TDV İslâm Ansiklopedisi nüshayı Anadolu Selçuklu dönemine bağlıyor; figürlerin yüzleri Uygur üslubunu, renkleri ve kalabalıkları aynı dönemin Selçuklu yazmalarını ve seramiklerini hatırlatıyor.
Minyatürler, yazının arasında sayfayı enine geçen dar şeritler. Arşivdeki yapraklarda iki çocuğun hocanın önündeki dersini, Benî Şeybe obasındaki çarşıyı, Gülşah’ın kaçıranın çadırında tahta oturtuluşunu ve uzun savaş sahnelerini bulursun. Hangi sahnenin hikâyenin neresinde olduğunu yukarıdaki özetle takip edebilirsin.
